19.04. – Akcja edukacyjno-społeczna ŻONKILE – 76. rocznica powstania w getcie warszawskim – relacja

19 kwietnia 2019 roku o godzinie 12.00 razem z przedstawicielami lokalnych władz – Panią wiceburmistrz Edytą Małys-Niczypor i oleśnickich szkół ponadgimnazjalnych złożyliśmy kwiaty pod tablicą upamiętniającą spaloną synagogę w Oleśnicy.

19 kwietnia przypada 76. rocznica powstania w getcie warszawskim – największego zbrojnego zrywu Żydów podczas II wojny światowej, a zarazem pierwszego powstania miejskiego w okupowanej Europie.

W tym roku Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN organizuje już po raz siódmy akcję społeczno-edukacyjną Żonkile, której celem jest utrwalenie pamięci o powstaniu w getcie warszawskim. Biblioteka i Forum Kultury w Oleśnicy dołączyła do akcji już po raz czwarty.


Dlaczego żonkile?
Jednym z ocalałych z getta był Marek Edelman, ostatni dowódca ŻOB. 19 kwietnia, w rocznicę powstania, składał on bukiet żółtych kwiatów pod Pomnikiem Bohaterów Getta na Muranowie. Żonkil stał się symbolem szacunku i pamięci o powstaniu. Organizowana od 2013 roku przez Muzeum POLIN akcja ma na celu rozpowszechnianie tego symbolu oraz szerzenie wiedzy na temat samego powstania.
W tym roku przypada dodatkowo 100. rocznica urodzin i 10. rocznica śmierci Marka Edelmana.
Powstanie zakończyło się 16 maja, kiedy Niemcy wysadzili Wielką Synagogę na Tłomackiem. Teren getta został zrównany z ziemią. Nielicznym uczestnikom powstania udało się uciec.

Żydzi w Oleśnicy
Wyznawcy judaizmu mieszkali w Oleśnicy już w początkach XIV wieku. Żydzi mieli swoją dzielnicę w mieście obok synagogi, razem z rytualną rzeźnią, szkołą i osobną furtą w murach miejskich.
W XVI wieku w mieście powstała druga – po praskiej – drukarnia na ziemiach cesarstwa, założona przez Chaima Szwarca syna Dawida i Dawida syna Jonatana. W 1530 r. wytłoczyli oni Pięcioksiąg Mojżesza, najstarszy z notowanych druków oleśnickich i pierwszy hebrajski druk na ziemiach Śląska, Czech i Niemiec.
W I poł . XIX wieku powstał cmentarz (przy dzisiejszej ul. Wojska Polskiego) i Nowa Synagoga, która prawdopodobnie zbudowana została w tym miejscu, gdzie jest teraz pamiątkowa tablica.
W początkach XX wieku Oleśnica stała się siedzibą rabinatu, działały tu też liczne żydowskie organizacje społeczne i polityczne. Liczącymi się mieszkańcami miasta byli Bielschowscy – właściciele młyna i banku czy rodzina kupiecka Tockussów.
W chwili dojścia do władzy Hitlera, w Oleśnicy żyło 114 Żydów. Stopniowo zostali oni poddani licznym represjom. Podczas Nocy Kryształowej z 9 na 10 listopada 1938 r. nazistowskie bojówki podpaliły synagogę i zdemolowały sklepy należące do Żydów. Do 1939 roku w mieście pozostało jedynie kilkanaście osób narodowości żydowskiej. Nie mamy informacji o ich dalszych losach.


W trakcie tegorocznej akcji Żonkile odczytaliśmy też jeden z wierszy Władysława Szlengla.

Władysław Szlengel to polski poeta pochodzenia żydowskiego, autor tekstów kabaretowych i piosenek, dziennikarz, aktor estradowy. W latach 1940–1943 przebywał w getcie warszawskim, gdzie kontynuował działalność pisarską i artystyczną. Za sprawą wierszy pisanych w owym czasie zwany jest poetą getta. Został wraz z żoną rozstrzelany 8 maja 1943.

 

Władysław Szlengel

 

Dwie Śmierci

Wasza śmierć i nasza śmierć
to dwie inne śmierci.
Wasza śmierć – to mocna śmierć,
szarpiąca na ćwierci.
Wasza śmierć śród szarych pól
od krwi i potu żyznych.
Wasza śmierć – to śmierć od kul
dla czegoś – …dla Ojczyzny.
Nasza śmierć – to głupia śmierć,
na strychu lub w piwnicy,
nasza śmierć przychodzi psia
zza węgła ulicy.
Waszą śmierć odznaczy krzyż,
komunikat ją wymienia,
nasza śmierć – hurtowna  śmierć,
zakopią – do widzenia.
Wasza śmierć – wy twarzą w twarz
witacie się w pół drogi,
nasza śmierć – to skryta śmierć
kopana w masce trwogi.
Wasza śmierć – zwyczajna śmierć,
człowiecza i nietrudna,
nasza śmierć – śmietnicza śmierć,
żydowska i – paskudna.
Nasza śmierć jest waszej śmierci
daleką biedną krewną.
Gdy spotka wasza – naszą śmierć,
nie wita jej na pewno.
I w czarną noc przez smugi mgieł
nad miastem – w mroków piekle,
dwie śmierci przeklinają się,
złorzecząc sobie wściekle.
Na murku – patrząc w strony dwie,
podgląda kłótnię skrycie
to samo chciwe, sprytne, złe
i jednakowe życie.



Możliwość komentowania jest wyłączona.